Seleksie: die gekamoefleerde krisis

01 October 2014

Voedingkundiges kan ure bestee aan die ontwikkeling van die korrekte formulasies, die analise van byvoegsels en vele ander dinge, terwyl bestuursfaktore meer skade veroorsaak. Daar is ʼn ou gesegde in die suiwelbedryf wat sê dat daar vier rantsoene is wat die koei kry, die een wat geformuleer word, die een wat ingelees word by die mengwa, die een wat gemeng word en die een wat die koei uiteindelik eet. Die eerste drie rantsoene is deesdae dieselfde aangesien dit genoegsaam aandag geniet. Dit is egter ten opsigte van die laaste aspek waar so baie melkerye ʼn ongemerkte struikelblok teëkom.

Seleksie

Die voorkoms van seleksie is verskuil in die beste kamoeflering, maar so skadelik soos die grootste bottels gif.
Seleksie is ʼn proses waardeur ʼn koei die TGR (totale gemengde rantsoen) in sy oorspronklike komponente skei en daarna voortgaan om gewoonlik slegs die kragvoer komponent in te neem. Dit gebeur dikwels ongemerk, aangesien die totale rantsoen steeds ingeneem word. Die verskil is egter dat sekere koeie slegs kragvoer, of ʼn baie groter persentasie kragvoer inneem, en ander slegs ruvoer inneem. Bogenoemde moet in ag geneem word en tesame met die wete dat suiwelkoeie fyn geformuleerde voedingsmengsels benodig, is dit vanselfsprekend dat ’n daaglikse variasie in die rantsoen wat ingeneem word nie ʼn positiewe effek op die lakterende dier kan hê nie.

Agtergrond

Om die negatiewe effek van seleksie te verstaan, is die onderstaande agtergrondinligting nodig. By suiwel koeie vind vertering grotendeels  in die rumen plaas met behulp van rumenmikrobes en fermentasie. Verskillende populasies mikro-organismes is verantwoordelik vir die vertering van verskillende nutriëntbronne. Fibrolitiese bakterieë is verantwoordelik vir byvoorbeeld die vertering van vesel, met ander woorde die vertering van ruvoerbronne. Rumenmikrobe-populasies, en spesifiek fibrolitiese bakterieë, is pH sensitief. Die optimum pH in die rumen is tussen 5,8 en 6,4.

ʼn Rumen-pH onder 5,8 sal lei tot die afsterf van veselverterende bakterieë en die oneffektiewe benutting van ruvoer tot gevolg hê. Fermentasie produseer vlugtige vetsure wat op hul beurt die pH in die rumen laat daal. Die pH word gebuffer deur speeksel afkomstig vanaf herkou en die absorpsie van vlugtige vetsure. Seleksie het ʼn negatiewe effek omdat dit die hoeveelheid vetsuur wat geproduseer word verhoog aangesien kragvoerinname verhoog en dit die bufferingskapasiteit van die rumen belemmer word as gevolg van die verlaagde inname van ruvoer en effektiewe vesel. Met die verlaagde pH in die rumen kry veselverterende mikro-organismes skade, soos reeds voorheen genoem is, wat ruvoerbenutting nadelig beïnvloed. Die lae pH lei ook tot asidose of subkliniese asidose.

Koeitekens

Daar is verskeie tekens om voor op te let wanneer dit kom by die identifikasie van seleksie. ʼn Koei vertel nie ʼn leuen nie en om te kyk en te luister na die tekens wat koeie toon kan groot voordele vir ʼn suiwelboer inhou.

Een van die eerste tekens is sigbaar in die mis. Wanneer mis geëvalueer word, word ʼn telling van 1 tot 5 gegee, met 1 vir waterige mis en 5 vir stywe mis wat soos perdemis lyk. Die ideaal is ʼn uniforme mis deur ʼn hele kudde. ʼn Telling van 3 is die ideaal en daarna word dikwels verwys na as mis wat lyk na dik joghurt. Variasie in die konsistensie van mis binne ʼn bepaalde groep dui op seleksie aangesien die variasie in inname van die rantsoen die konsistensie van die mis beïnvloed.

ʼn Tweede teken is variasie in die melkproduksie van bepaalde diere van dag tot dag. Dit word dikwels nie raakgesien nie omdat die groep se daaglikse gemiddelde melkproduksie redelik konstant bly, maar as daar na individuele koeie gekyk word, is die variasie duidelik sigbaar. Variasie is uiteraard normaal maar binne perke. Wanneer die variasie meer as 10% op ʼn daaglikse basis word, is daar genoegsaam rede om ondersoek in te stel. Die variasie is afkomstig van die feit dat ʼn koei moontlik vir een dag slegs, of grotendeels, net kragvoer ingeneem het. Dit veroorsaak ongemak as gevolg van subkliniese asidose. Die daaropvolgende dag hou die koei gewoonlik terug en eet nie die normale hoeveelheid nie en kan selfs voorkeur verleen aan ruvoer. Die verlaagde inname en verlaagde energiedigtheid wat in die rantsoen ingeneem word veroorsaak dan die daling in melkproduksie. Dit is ʼn bose kringloop wat slegs reggestel kan word deur seleksie uit te skakel.

Verlaagde bottervet

Verlaagde bottervet word dikwels geassosieer met seleksie. ʼn Hoofrede hiervoor is die verlaagde inname van ruvoer wanneer diere voer selekteer aangesien ruvoer gewoonlik eenkant toe geskuif word. ʼn Tweede rede hiervoor is die feit dat die inname van hoër vlakke kragvoer die pH in die rumen onnodig laag laat daal. Soos vroeër aangedui, is veselverterende bakterieë sensitief vir pH onder 5,8 en dit kan lei tot hulle afsterwe. Die afsterwe van die bakteriepopulasies inhibeer die vertering van vesel wat op hul beurt weer die gehalte bottervet negatief affekteer. Die probleem word ook nie oornag reggestel nie en mikrobe populasies kan tot 21 dae vat om te herstel na ʼn lae pH episode. Navorsing dui daarop dat spesifieke veselverterende bakterieë beter oorleef by ʼn konstante lae pH as ʼn pH wat gemiddeld hoër is, maar 3 of 4 keer per dag onder ʼn pH van 5,8 daal, soos in die geval van seleksie. Dus nog ʼn rede om seleksie te bekamp.

Oplossings

Daar is egter eenvoudige maniere om seleksie te bekamp. Twee hoofpunte om voor uit te kyk is die kaplengte van vesels en die totale droë massa van die rantsoen

Kaplengte

Kaplengte is beslis die moeiliker een van die twee om te bemeester. As die kaplengtes te lank is vergemaklik dit seleksie. Diere vermy langer snitlengtes makliker aangesien dit makliker skei van die TGR en moeiliker is vir die koei om te eet. Die antwoord is egter nie om die rantsoen te meng en maal tot dit poeierfyn is nie. Effektiewe vesel in die rantsoen is een van die belangrikste aspekte van suiwelvoeding. ʼn Goeie duim reël is dat die snitlengtes van die vesels die lengte van ʼn vuurhoutjiedoos moet wees. Korter vesels kan die effek van die vesel belemmer en langer vesels kan seleksie bevoordeel. Dit is ʼn bestuursaspek wat slegs deur die boer beheer kan word. Dit is ook iets wat verander soos ruvoerbronne verander of selfs net vragte of snysels verander binne dieselfde ruvoerbron. ʼn Korrekte mengwa en skerp lemmetjies is van kardinale belang om die proses korrek en effektief te behartig.

Droë massa

Die tweede punt om op te let, is die totale droë massa van die TGR. Sou die TGR te droog wees, vergemaklik dit die uitsifting en skeiding van individuele komponente van die rantsoen. Sou die TGR te nat wees, kan dit die totale droëmassa-inname van die dier negatief beïnvloed. Die ideale droë massa van ʼn rantsoen is gewoonlik tussen 45% en 55%. ʼn Goeie algemene reël om te volg is om die TGR met jou hand in ʼn bal te probeer druk. Wanneer jy jou hand oopmaak moet die bal verkrummel en van jou hand afrol, maar dit moet nat genoeg wees sodat die meel steeds aan jou hand vaskleef. As die bal nie oopbreek nie, is die TGR te nat en behoort vog verminder te word.

Kripspasie

Faktore wat addisioneel seleksie se effek kan vererger is kripspasie, asook die hoeveelheid en frekwensie van voer. Te min kripspasie sal die effek van seleksie vererger deurdat dominante koeie die voordeel kry om eerste te eet en slegs die smaakliker dele sal eet en dan die ruvoerkomponent los vir die minder dominante diere. Daar moet ten minste 70 cm kripspasie per koei wees, maar die ideaal is nader aan 90cm per koei. Te min voer vir diere, of diere wat vir te lang periodes sonder voer staan, sal ook seleksie vererger. Dit is dus belangrik om die roetine en hoeveelheid kos wat benodig word, fyn te bepaal.

Seleksie is ʼn probleem faktor maar kan redelik eenvoudig aangespreek word sou dit die belang van die boer wegdra. Soos ons die somer inbeweeg is dit ook ʼn redelike belangrike punt om op te let aangesien hitte stres ook seleksie vererger. Dit is een van die min faktore op die plaas wat geheel en al in die boer se hande lê. Met die nodige aandag is dit ʼn krisis wat nooit die lig van dag hoef te sien nie.