Voer só vir optimale vrugbaarheid

01 November 2016

Vrugbaarheid word deur baie faktore soos genetika, dieregesondheid, strestoestande, voeding en bestuur beïnvloed. Hoekom, wat, wanneer en hoeveel om te voer is kernvrae wanneer vrugbaarheid bestuur word. Ons moet nie blindelings voer nie, maar eerder ‘n strategiese benadering volg om te sorg dat die proses ekonomies is.

1.   Hoekom ons voer vir reproduksie?

Ons primêre doel is om, ter wille van optimale reproduksie, diere teen ‘n sekere tyd gesond en in ideale kondisie te kry. Die rumenomgewing moet eerstens gesond en optimaal-funksionerend wees.  Dit verhoog die effektiwiteit waarmee die dier ruvoer (of enige ander voerbronne) kan inneem en verteer, en sodoende in die meeste voedingsbehoeftes kan voorsien. Die boer moet die tekorte tydens kritieke tye aanvul wanneer die voedingsbron onvoldoende is.

Die vlakke wat vir optimale reproduksie nodig is, hang dus af van die produksiedruk, asook die hoeveelheid en kwaliteit voer wat op ‘n plaas beskikbaar is. Voeding vir optimale reproduksie is meer suksesvol wanneer dit strategies aangewend word as wanneer daar slegs ‘n oormaat aangevul word. Groot volumes voer is nie nodig nie, maar moet eerder strategies en slim aangewend word.

Wat om te voer vir optimale reproduksie?

Ras

Nie alle rasse reageer dieselfde op voer nie. Sommige rasse lewer ‘n beter voeromsetverhouding en -respons, asook resultate, as ander. Sommige rasse sal beter resultate onder ekstensiewe omstandighede met minder voer, waar ander rasse beter vaar met 'n beter en duurder rantsoen in meer gekontroleerde toestande.

Genetika

Binne rasse presteer sommige diere geneties beter as ander. Sommige ooie raak altyd tydens die eerste deksiklus dragtig en het beter moedereienskappe as ander. Goeie voeding verbeter nie swak diere se reproduksie bo hulle potensiaal nie. Voeding kan slegs ‘n dier se genetiese potensiaal benut en nie verbeter nie. Moenie duur voeding op swak diere spandeer nie. Wees streng op seleksie vir vrugbaarheid en moedereienskappe en voer die diere wat wel presteer. Die beste voer vir ‘n swak dier is ‘n afrondingsrantsoen – raak ontslae van hulle.

Stelsel

Heeltemal verskillende voedingsbenaderings word in ekstensiewe en intensiewe stelsels gevolg. Dieselfde vrugbaarheidsrespons word nie met dieselfde voedingspeil in 'n 8 tot 9 maande lamhokstelsel as in 'n 12-maande-lamstelsel verkry nie. In 'n ekstensiewe stelsel kan ons diere maklik oorvoer omdat die voedingsdruk laag is, en sodoende diere oorvet maak wat meer nadelig is vir reproduksie. By intensiewe stelsels word drie tot vier keer die hoeveelheid voeding as by ekstensiewe situasies voorsien om 'n optimale peil van reproduksie en winsgewendheid te handhaaf. Kennis van spesifieke voedingsbehoeftes van diere per fase is van kritiese belang.

Gesondheid

Gesondheid en voeding loop hand aan hand. Ons kan nie ongesonde diere voer wat oorlaai is met parasiete, metaboliese steurnisse het, wie se rumenfunksie nie optimaal is nie en goeie reproduksie verwag nie. 'n Ondeurdagte voedingsprogram kan inteendeel baie metaboliese steurnisse veroorsaak, wat gesondheid, vrugbaarheid en die ekonomie van die boerdery in die wiele kan ry. Onbeplande en drastiese veranderinge in die voerprogram kan tot metaboliese steurnisse soos bloednier, suurpens, nierstene en ketose lei.

Tipe voer

Beperk die gebruik van goedkoop NPN-bronne tydens dektyd, kalftyd en laktasie. By embrio-oorplantingsfasiliteite word geen ureum in die rantsoene verkies nie omdat dit die pH van die baarmoeder beïnvloed, wat die aanhegting van die fetus nadelig beïnvloed. Dieselfde beginsel geld op die plaas. Net soos wat melkboere nie hoë MUN (Milk Urea Nitrogen)- vlakke in melk wil sien nie, sal ‘n ongespeende kalf ook beter presteer met laer MUN vlakke in die melk. Wees versigtig met NPN-bronne tydens laktasie. Hoe vinniger die kalf gespeen word, hoe vinniger gaan die koei herstel en hoe beter is haar kans op besetting, en verhoogde reproduksie.

Die gebruik van hoë stysel- (graan) rantsoene in jong diere het ‘n baie negatiewe effek op die vrugbaarheid van veral bulle. Vet word in die testis neergelê. Dit beïnvloed die hittereguleringsvermoë en kan vrugbaarheid met tot 50% benadeel. In die lig hiervan: Voer ons nog ons steeds jong groeiende diere met rantsoene wat bestaan uit 60 tot 70% graan, en 10 tot 20% konsentraat? Graan is egter nie sleg nie, en is baie effektief in lakterende rantsoene. Die oplossing: wend die regte grondstof vir die regte doel aan – weereens beplanning. 

Spoorminerale

Ken en bestuur die hoeveelhede en tipe spoorminerale, asook potensiële antagoniste (agente wat die opname en benutting daarvan kan belemmer) wat in die voer of drinkwater mag voorkom (soos swaar metale, hoë kalk- en swaelvlakke

3.   Wanneer en hoeveel om vir optimale reproduksie te voer?

Kennis van die diere se voedingsbehoeftes tydens spesifieke produksiefases is hiervoor nodig. Dit word dan gebalanseer met wat op die plaas beskikbaar is en wat gekoop moet word om die totale voeding volgens die dier se behoeftes te balanseer. Spandeer liewer geld aan voeding in kritieke tye wanneer dit broodnodig is. Pas die voeding by die behoeftes aan. Met dieselfde uitgawe kan baie beter resultate bereik word.

Figuur 1 Energie-en-proteïenbehoeftes en maksimum droë-materiaal-inname (DMI) van ‘n 70 kg-ooi met meerlinge, uitgedruk as ‘n indeks van die behoefte tydens vroeë dragtigheid

Uit figuur 1 blyk dit ‘n ooi se voedingsbehoeftes is drie tot vyf keer so hoog tydens lam en die eerste vier weke van laktasie as tydens vroegdragtigheid (dektyd tot skandering). Daardie verhoogde voedingsbehoeftes moet ook voorsien word met slegs twee keer die hoeveelheid droë materiaal wat ingeneem kan word tydens vroeë dragtigheid. ‘n Baie hoër digtheid voer moet hier gebruik word om dieregesondheid en reproduksie te handhaaf.

Diere moenie tydens vroeë dragtigheid oorvoorsien word of ‘n te goeie gehalte voer kry nie, want dit kan tot oormatige vetneerlegging lei. Wanneer hulle dan tydens lamtyd veel meer energie nodig het, word daardie vet afgebreek om as energiebron gebruik, wat weer lei tot ketose (domsiekte).

Opsomming

Voeding speel ‘n baie groot rol om reproduksie te optimaliseer. Lees gerus wat skryf Dr Manie Wessels oor die praktyk en winsgewendheid van verhoogde produksiestelsel. Kyk na die geheelprentjie. Moenie voor die voet voer nie. Voer die regte diere wat geneties die potensiaal het, hou hulle gesond en reproduksie sal winsgewend verhoog. Ken jou dier se gesondheids- en voedingsbehoeftes of raadpleeg iemand wat dit regtig ken en beplan jou voedings- en bestuursprogram daarvolgens.